KurdÓ | عربــي | كوردي |
DestpÍk | NŻÁe |   Gotar | KurdistanÓ | Sport | BehÓdarÓ | PÓrozbahÓ | Reportag | Cand u Huner | PeywendÓ | ErşÓf| Link
  KurdistanÓ


Bernard Levy: TemenÍ min hebe dÍ serxwebŻna KurdistanÍ bibÓnim

Cejna Newroze pÓrozbet/Mohamed Gouma
ربما تحتوي الصورة على: ‏‏‏شخص أو أكثر‏ و‏نار‏‏‏

Heyder Şeşo: PÍwÓst e Heşda ŞeibÓ riya Şingal Ė HerÍma

Heşda ŞeibÓ: HÍzÍn AmerÓkÓ di armanca me de ne!

500 keÁ Ż jinÍn hatine rizgarkirin dÍ ji Almanya re bÍn rÍkirin!

TarÓxa referandum Ż hilbijartinÍn HerÍma KurdistanÍ diyar bŻ

RÍzdar Dilşad Barzani u Babe şÍx u şandÍ BlindÍ KurdÍn  zidÓ sere

PDK-S: Me kiryarÍn PYDÍ ligel NŻneratiya KurdistanÍ li BerlÓnÍ gotŻbÍj kir

MesŻd BarzanÓ beşdarÓ Konferansa Ewlekariya CÓhanÍ dibe

SerokÍ HerÍma KurdistanÍ rÍzdar MesŻd BarzanÓ ra/EskerÍ BoyÓk, nivÓskar
  Cand u Huner


 zdÓxana min/ ‏‎Eskere Boyik
لا يتوفر نص بديل تلقائي.

Rabe kurdo rabe!
ربما تحتوي الصورة على: ‏‏شخص واحد‏، و‏‏لقطة قريبة‏‏‏

HEWAR.TosinÍ ReşÓd
ربما تحتوي الصورة على: ‏‏شخص واحد‏، و‏‏لحية‏‏‏

MALA ME!/PrÓskÍ MihoyÓ.

Li Benda XapÓnÍ Helbesta . Dr Xezel ElmacidÓ WergÍrana . Hasan SilÍvani

PartÓzan Ż şerrvan/Ahmed Balayi
  PÓrozbahÓ


Salvegera Rojnama KurdÓstan /Solin Hacador

BirÍz Xwişk Ż BirahÍn  zÓdÓ;SolÓn Hacador

CÍgirÍ serokÍ Parlementoya KurdistanÍ salvegera raperÓna DuhokÍ pÓroz dike
’ś—… ĢżDr. Jaffar Ibrahim EminkiżĢ.


AHMED  GOG  Ė 80/‏‎Eskere Boyik



ربما تحتوي الصورة على: ‏شخص واحد‏

Ahmed karibû îro li kêleka me bûya. 80 sal zêde nîne. Îsal Ahmedê me bû 80 salî. Îro min birayê xwe ji salvegera wî da bîr anî…Rehma Xwedê Ahmedê Gogê be,

 nivîskar û rojnemevanê bi nav û deng, serokê para axavtina zimanê kurdî ya radiyoya Yêrêvanê ./ ji pey Xelîl Mûradov ra, sala 1981 heta dewya salê nodî/.

Ahmedê Gogê sala 1937 a, li gundê Şamîranê, ser nehya Aştarakê, navça Aragasotnê, Ermenistanê, malbeteke êzdiya, ya êla Hesinyaye bi nav û deng da ji dayk bûye. Ji pey dewî anîna dibistana gund ya hevtsale ew para kurdî ya xwendinxana Yêrêvanê ya pêdagogyê da tê qebûlbûn û wê bi açixî kuta dike. Vedigere gundê xwe, dibistana gund da dersdaryê dike, pêra jî fakûltêta dîrokê û ziman ya înstîtûta pêdagogyê bi cûrê dûreke xilaz dike.
Sala 1964 a cîguhestî bajarêYêrêvanê dibe, para radyoaxaftinên kurdî da dikeve xebatê, berê wek rêdaktor, paşê çawa serokê parê. 
Wî berê jî gotar, miqale radyoyêra dinivîsî, hizkirna wîye efrandaryê hebû, lê li vira bi temamî xwe pêşkêşî karê rojnemevanyê dike. Şirove, gotar, rêportajên wî ji alyê guhdarvanava rind tên qebûlbûn. Dema rêvabirya wî da para axaftinên Kurdî, bi profîsyolîzma xwe êdî ji parê dinê danedixist. Pirr kar hate kirin bo zengînkirina fonda kilam û miqamê kurd, gelek bernemên nû û hewaskar çê bûn.
Ahmed helbest jî dinivîsî. Hinek ji wan almanaxa nivîskarên kurd, ya salane: BAHARÊ da hatine weşandin. Dengbêj Aramê Tîgran çend helbestên wî kirine kilam. Ew sitiranên hizkirî ne û tim nava gel da tên gotin. 
 Navê Ahmed wek nivîskarekî bi şuret, di nav neferên malbeta nivîskarên Kurdên Ermenistanê da bi pirtûka wîye „Dengê kal-bavê me“ hate nivîsar.Ev pirtûka delal sala 1997 a li Yêrêvanê hate weşandin.
Ahmedê Gogê sala 2003 a çû ber rema Xwedê.

***

Ez û Ahmed ne tenê hogirê hev yê qelemê, heval bûn, lê em lawê xatîkê hev bûn. Daykê me xûşkê hev bûn, keçên Ûsiv Begê Hesen Axa, ji malbeteke Êzdiyên Ermenistanê, ya herî bi nav û deng ji êla Hesinya. Serokatya temamya kurdên Êzdî, yên hidûdê Rûsyayê da, berî şorişa Oktobirê padşê Rûs siprtbû vê malbetê. Kalkê me, yê ji alyê dê: Ûsiv Beg, serokê êla Hesinya yê dewyê ye. Ew dema xwe da evdekî pêşketî, bi nav û deng, xwendî, li nava rewşembir û gire–girê ermenya da hizkirî, endemekî parlamênt û hukumata dewleta Ermenya ya ewlin bûye. Bîr tînin, ku wî zimanê rûsî û ermenî wek kurmancî diyxivî.Nav û kirinê wî yê qenc heta niha jî li nav kurdên Ermenistanê da tê gotin, kilama li ser wî tên sitiran.
Di dîroka pêwendîyên Êzdî – Rûs û Êzdî – Ermenya da vê malbetê roleke mezin lîstye. Bûye pirake tifaqê navbera kurdên wê heremê, yê musulman û êzdî da. Ew û malbeta Gulî Cewar Axa serdewatî û kirîvên heve kal - bava bûne. Kîjana jî serokatî kurdên musulman yê rûsyayê dikirin. Çûyîn – hatina malbeta Gulî Çewar Axa heta mala padşayê Rûs ra jî hebye... Ahmed derheqa vê dîrokê da rind zani bû. Nav bi nav gişk ji bîr tanî. Derheqa qewimandnên wê demê da karibû bi seheta biaxivya...
Ji ber qir – bir, şer -dewên salên 1918 –1920 – an, destê milet ji hev diqete, dost, pismam û xêrxwez ji hev dûr dikevin. Dilsarî dikeve di navbera wan. Êla Hesinya jî gelek undayan dide, gund, cî û warên xwe, yên li çîyayê Sînekê dihêlin, ji çemê Erez derbaz dibin têne Ermenistana Rojava... 
Ahmed, li gundê Şamîranê, merkeza wê êlê, li nav rîspî û zana da mezin bûbû. Ev gunda bi emirmeznên xwe maqûl, a´lim, çîrokbêj û zanyarên xwe yê gelêrî heta niha jî bi nav û denge. Gelek rîspyên wî gundî hela destpêka sedsala bîstan / salên 1900 – 1905 an / zarotîêda li mekteba gundê Zorê da bi zimanê rûsî xwendi bûn. Ahmed di nav wan da mezin bûbû û mîna ênsîklopêdîyake zêndî, ew dîrok gișk rind zani bû.
Ew li cem zanyarên eyan Hecîyê Cindî, Emînê Evdal, Çasimê Celîl û gelekê din li xwendexana mamostahazirkirnê ya ziman û edebyeta Kurdî da xwendibû û bûbû zanekî ziman, dîrok û edebyeta kurdîyî hêja. Usa jî pêşekzanê ziman, dîrok û çanda Ermenya bû. Li ser xebata doktoryê dixebitî. Têma doktorya wî derheqa pirsgirêkên perwerdekirina zarokên kurda bû li mektebên Ermenîstanê da, çend miqalê wî yê zanyarî jî, bi zimanê Ermenî, li ser wê babetê kovara bi zimanê ermenî: MANKAVARJ ( MAMOSTA, DERSDAR ) da derketibun.
Devedevî çar dehsala zêdetir ew para axaftinê kurdî ya radyoêye Yêrêvanê, wê ocaxa kurdîyê bi nav û deng da bi dil û can xebitî û serokî lê kir. Dema navê radîoya Yêrêvanê didin, gerekê berî her kesa emekê Ahmedê Gogê neyê jibîrkirin.
Ew ne ku tenê li nav Kurda da lê temamya Ermenistanê da rojnemevanekî naskirî û jêhatî bû. Wan sala rojnema R´YA TEZE jî bi nivîsarên wî dewlemend dibû. Ewî ne tenê derheqa jîyana kurdên Ermenîstanê û welatê Sovyêtê da dinivîsî, lê usan jî li ser pirsgirêkên ziman, çand, perwerde u tiştên din disekinî. Bi saya wî fonda sazbendya gelê me li radîoya Yêrêvanê da pir dewlemend bû.
 Wî degme distira, lê xweş distira, çîroka kilama, bûyarên, ku kilam li ser hatine şêwirandin rind zanî bû, ew bû sebeb bi zanyarî nêzîkî fonda sazbendiya Radyoyê dibû.
Emekê Ahmed pire di nivîsara hinek berhemên min da.
Sala 1970 – î gelê Ermenî bi şaynetî 100 salya dayîkbûna ewledekî xwe KOMÎTAS dida kivşê. Min derheqa Komîtas da, wek dostekî gelê kurd zanibû, ewî dema xwe da kilamên meye gelêrî berev kiribû kovarên Ermenya, ye wê demê da weşandibû, dîploma xwe Ewropayê li ser sazbendya Kurda nivîsîbû. Lê min nizanbû ku wû û kalkê min. Ûsiv Begê tev xwendine, hevaltî kirine. Komîtas gelek cara mala Kalkê min bûye mêvan, li wur ew kilamên delal, ji devê dengbêja nivisye...
Ahmed ew çîrok rind zanibû. Ez birim li cem pirofêsorên Ermenî yên wê derheqê da nivîsî bûn (Ahmed ew nas dikirin) û hinek rîspîyên êlê, ku rind haj wan bûyaran hebûn. Bi însyatîva Ahmed kurteçîroka Komîtas min nivîsî...Kurteçîrok bi zimanê êrmenî jî, kurdî jî neşir bû û rind hate qebûlbûn...Rastî jî, weke navê min ûsa jî navê Ahmed karibû bin vê efrandinê da bihata nivîsar. 
Êla, ku Ahmed nav da mezin bûbû, êla mala axê bû. Malbeta wan jî wê êlê da maleke here navdar bû, malmezina qebîla Remoşa. Ewan tim li nav hatin – çûyîn, helaqetyên li tev Ermenya, Rûsa, şerê himber dewleta Osmanyê da bûne. Tevî malbetên axa – begên Serhedê ji kirîv û serdewatî bûne. Çawa min jorê jî nivîsî, gelek kala mekteba gundê Zorê, ya zimanê rûsî da xwendibûn. Ahmed nav wan da mezin bûbû pir tişt zanibû.
Ez jî li gundekî êla Elegezê, ji dûrî wê êlê mezin bûbûm. Bavê min salê 1937 – 1939 an bûbû berpirsyarê dibistana gundê Şamîranê û keça Ûsiv Beg, Gulîzera dayka min, ku di malê da dergîstya lawê apê xwe bû, revandi bû. Bûyareke usa, wê demê gelekî bi qezya bû...Û eger, dewleta sovyêtê nîbya, Xwedê zanê dewyê çawa bibûya... 
Sala 1941 ê herba navbera welatê sovyêtê û Almanya Hîtlêryê da dest pê dibe. Ez tême dinê û bavê min jî bêyî mala bavê dayka minra lihev bê, diçe ber şêrr. Ji pey şêrra jî, ji bo bavê min hêsîr ketibû, rêjîma Stalîn tevî geleka ew jî sirgûnî Sîbîrê kiribûn. Heta sala 1953 a kanên komirê da dixebitî. 
Ji pey mirina Stalîn ra bavê min vedigere. Dû navbira 15 – 16 salan ra tevî mala bavê dayka min li hev tên. Gundê me jî ji hev dûr bûn, çûyîn hatin navbera me da kêm bû.
Ûsa, heta despêka salên şêstî, dema êz çûm bajarê Yêrêvanê xwendinê, Ahmed jî li radyoyê, ya axaftinên kurdî da derbazî li ser kar bû, em herd kurxatî nêzîkî hvdu bûn.
Çi cara ew biçûya Şamîranê, ese ez jî xwe ra dibirim... Bavê Ahmed : Xalê Gogê evdekî bilindî, bedewî xeberxweş bû. Êlê da mirovekî qedirbilind bû. Ewî û bavê min tev dersdarî kiribûn, paşê salê dirêj bûbû serokê sovêta gundê Şamîranê... Dikenya û malxalanê minra digor: „ Wele, min Gulîzer da Boyîk bir. Ez poşman nînim.Yan na xwerzîkî wa wê ji me ra ji ku bihatana...“ 
Rîspyên wê êlê zane bûn. Rind haj bûyarên rev û beza salên 1918 – 1920 an hebûn...Ez bi saya Ahmed ketime li nav wê civaka zane. Gelek tiştî ji wan maqûlan hîn bûm..
Ez pir tişta da borcdarê Ahmedim…

Ew evdekî pirr rem, qenc, merd, zane, merivhiz û welathiz bû.. Qedrê wî di nav rewşenbîr û zanên ermenya da jî bilind bû...

***
Naveroka pirtûka DENGÊ KAL Û BAVÊ ME çîroka êla Hesinya ne. Despêka sedsala 19 da ev êla êzdiyan cî û warê xwe, milk û malê xwe dihêle, ji zulma dewleta Osmanye û olperestên heremê direve, derbazî alyê Surmeyê-Sinekê dibe, xwera gunda şên dikin. Sebebê cîhilbûna êlê ewbû, ku herem ketibû li bin deshiletdarya Rûsa. Welatê rûs da fanatîzma olêye li ser evdên olên din tunebû, ji bo bawaryê, wek dewleta Osmanyê deshiletdarya olekê nikaribû neheqî evden olên din bikira. Pêra jî navbera serokê êla wan û rûsa da amintî çê bûbû. Serokê êlê Hesen axa, syarên xweva derbazî alyê rûsa bûbû û dijî osmanyan şer kiribûn. Êla zêrandî ra mecal çê bûbûn ji zulm û zora civakî û olî xilazbe. 
Nivîskar bi mesela herd malbetên mezin: mala Axê û malmezina qebîla Remoşa ya Ûsivê Xwedo jîyana êlê radixe li ber xwendevanan, bûyara, helaqetyên navxweyî û yên tev êl û eşîrên kurdên cînar, tevî dewlet û çînovnîkên rûsa û û ermenyan bîr tîne.
Derheqa her gundekî wê êlê, (berî reva salên 1918-1920) pirtûkê da usa xweş, usa zêndî hatye nivîsar, ku meriv tirê dîdemê gundê zêndî, bi çîya-banî, zozan, mêrg-çîman, reng-rewşên xweva raxistîne li ber çavan. Her gundek bi qebîla xwe, malmezin, çûyîn-hatin, xeyset, zargotin, bûyarên naxweyî yên biçûk û mezinva, erf-edet, eyd-erefat, şîn-şayî heta jin revandin, mêr kuştin jî nehatine bîrkirin. Nivîskar pê-pê li pey rêça binelyên wan gunda tê heta digihîje vê dewyê. Nîşan dide ji pey reva salên 1918-1920 ra çi hatye serê wan, Ermenstana îroyînda ew li ku hêwîrîne, dijîn, çi şexsên zane û jêhatî ji nav wan pêşda hatine.
Mêrxweseên efrandinêye sereke serokê vê êl–eşîrê Ûsiv Begê Hesen axa û serokê malmezina remoşa Ûsivê Xwedo ne. Herd jî kalkê nivîskar in, yek alyê dê, yê din alyê bavêda. Ûsiv Beg merivekî zemanê xweda xwendî, pêşverû û ji alyê gelda hizkirî bûye. Mala wan ji alyê dewleta rûs va weke berpirsyarê hemû êzdîyên Pişkavkazê hatibûn naskirin. Bi pêşnyara wî dewleta rûs çend dibistanên bi zimanê rûsî, li gundên êzdyan da vekiri bûn. Ûsiv Beg hogirê mûzîkvanê ermenya, yê mezin Komîtas bûye, kîjanî li ser bingeha sitiran û awazên kurdî dîploma xwendina xwe nivîsye û hela hê dewya sedsala 19–an, gelek sitiranên kurdaye gelêrî ji dengbêjên kurd nivîsye û weşendye. 
 Pirtûkê da bilî axa û began, mirovên bi nav, meznên malbetan, usa jî pir mirovên êlê yên dîndar, dengbêj, nandar, rêncber, cotkar bi kar û barê xwe tên bîranîn. Bi bîranînên hewaskar, çîrokên gelêrî, têkist û kilaman ku dengbêjê wê êlê stirane, efrandin dewlemend kirine. 
 Nivîskar derheqa serleşkerekî dema Sovêtyêyî naskirî Şemo Têmûrov da jî dinivîse, ku yek jî şoreşger û kadrê ewlin bû kete nava leşkerê Sovyêtê, bû serokê nehya gundên êzdya ya Hacîxelîlê, paşê bû serhing û hogirê Marşalê Yekîtya Sovyêtê Hovhannês Baxramyan.
Ew romaneke berfire ye, derheqa wê ê la êzdîyan da. Cî, şexs, nav tev jî yê rastî ne. Bûyarên dîrokî, ku ji destpêka sedsala bîstan hetanî wê paşwextyê hatine serê êla wan, bi hûrgilî pirtûkê da hatine şirokirîn.
Pirofêsya nivîskar, ya rojnemevanya radyoyê, hukumê xwe li ser ziman, cûrê fikirandin û efrandarya pirtûkê hîştine. Loma jî, pirtûkêda her cûrê nivîsara vekirî tev li hev dibin û dibe tomerîbûnek hevgirtî, efrandineke tam, wanekî rengîn, ku di nav xweda jîyana wê êlê bi her alyava tîne li ber çavê xwendevana. Qîmete pirtûkê ji alyê ziman, edebeyt, dîrok, êtnogirafî, zargotinî va bilinde. Zimanê pirtûkê xweşe, zelal nêzîkî yê zargotinê ye..
Zargotin pirtûkê da çîyê mezin digre. Ew têkstên kilaman, ku pirtûkê da hatine weşendin wî gişk zanibû, û ne ku tenê wek stiran distira, lê bûyarên kilam ser hatine hûnandin, li nava kîjan qebîlê da, kê ew stirane, çîroka wan hurgilî şirove dikir. 
Pirtûka Ahmedê Gogê DENGÊ KAL Û BAVÊ ME bi hewaskarî tê xwendin.

ربما تحتوي الصورة على: ‏شخص واحد‏



 
DestpÍk | NŻÁe |   Gotar | KurdistanÓ | Sport | BehÓdarÓ | PÓrozbahÓ | Reportag | Cand u Huner | PeywendÓ | ErşÓf| Link
ji bilî nivîs û daxuyaniyên ku bi navê www.hekar.net tên belavkirin,
her nivîskarek berpirsê naveroka nivîsa xwe ye!